AI: Vloek of zegen?
AI in Fotografie een Bedreiging?
Fotografie is voortdurend in beweging. Altijd al geweest trouwens. Van analoog naar digitaal, van doka naar software, van zwart-wit naar kleur, — en nu staat kunstmatige intelligentie (AI) centraal in een nieuwe technologische revolutie. Voor sommigen voelt AI als een bedreiging van een ambacht; voor anderen opent het juist nieuwe creatieve deuren.
Ik denk dat ik tot die laatste groep behoor.
AI komt eigenlijk al een behoorlijke tijd en in veel vormen in fotografie voor: automatische beeldaanpassingen, ruisonderdrukking, slimme maskers, scèneherkenning in smartphones, en zelfs beeldgeneratie op basis van tekst. Veel fotografen gebruiken AI al, vaak zonder het zo te noemen of zelfs te weten — denk aan “select subject” in Photoshop of AI-gestuurde ruisonderdrukking in Lightroom. Deze toepassingen maken het werk efficiënter, zonder dat je als fotograaf controle hoeft in te leveren. Het zijn hulpmiddelen, geen vervangers.
De grens vervaagt wanneer AI niet alleen ondersteunt, maar ook mee-creëert. Via prompts kun je complete beelden genereren die lijken op fotografie, maar die nooit met een camera zijn vastgelegd. Dit roept vragen op over authenticiteit en auteurschap: is een totaal door AI-gegenereerd beeld nog fotografie? Toch ontstaan hier ook spannende mogelijkheden, vooral in fine art en conceptuele fotografie. Denk aan het combineren van eigen foto’s met AI-elementen, of het genereren van droombeelden, herinneringen of symbolische scènes. De fotograaf wordt dan meer regisseur dan registrator. Sommige fotografen omarmen dit om nieuwe lagen toe te voegen aan hun werk. Anderen missen het echte - de imperfectie, het toeval, het menselijk oog.
Met de opkomst van AI rijzen ethische vragen. Wat als een portret deels door een algoritme is gemaakt? Moet je dat vermelden? En hoe voorkom je verwarring in journalistieke of documentaire fotografie, waar waarheid centraal staat? Vooral in commerciële sectoren kan AI een alternatief zijn voor stockfoto's en product fotografie. Maar een foto gemaakt door een fotograaf brengt meer dan beeld: het voegt visie, ervaring en een menselijke connectie toe. En hier en daar misschien de voor mij onontbeerlijke imperfectie. Juist, wat ik altijd noem, de 'rafelige randjes' in mijn (gelaagde) foto's zijn belangrijk voor het gevoel bij het eindresultaat. Want onderschat imperfectie niet. Het was tenslotte een van mijn helden, de jazz trompettist Miles Davis die zoiets zie als: "De emotie van muziek zit in de imperfectie van sommige noten en akkoorden". Soms zijn het zelfs de noten die juist niet gespeeld worden, die voor mijn gevoel zorgen voor een diepere lading in muziek.
AI verandert de fotografie, maar neemt die denk ik (voorlopig) niet over. Net als de overstap van analoge naar digitale technieken eerder, is AI een uitbreiding van mijn gereedschap.
Juist in mijn gelaagde / conceptuele fotowerk, werk dat uit meerder foto's over elkaar is opgebouwd, gebruik ik AI soms als ondersteuning. Nooit als autonoom beeld. De fotograaf die AI bewust inzet, houdt de regie. De uitdaging ligt niet in of je AI gebruikt, maar hoe je het gebruikt — met integriteit, visie en gevoel. En met het toevoegen van een flinke portie menselijke 'touch'.
Gebruik jij al AI in je werk? Zie je het als kans of als bedreiging? Laat het weten in de reacties, of deel een voorbeeld waarin fotografie en AI samenkomen.